Zamiast zapowiadanego zbliżenia, nad relacjami Warszawy i Kijowa zawisły czarne chmury. Nagły zwrot w polityce odznaczeniowej wywołał dyplomatyczny wstrząs, którego skutki mogą być odczuwalne przez lata. Punktem zapalnym stał się spór o pamięć historyczną, który z gabinetów dyplomatów przeniósł się na grunt symbolicznych gestów o najwyższej randze.
Symbolika wojskowa przyczyną rozłamu
Bezpośrednim powodem usunięcia Wołodymyra Zełenskiego z grona kawalerów Orderu Orła Białego jest kwestia nazewnictwa w ukraińskiej armii. Polska strona negatywnie oceniła nadanie jednej z tamtejszych jednostek miana nawiązującego do formacji UPA. Prezydent Karol Nawrocki uznał, że promowanie formacji odpowiedzialnych za tragiczne wydarzenia historyczne jest dla Rzeczypospolitej barierą nie do przejścia.
Z ustaleń wynika, że decyzja nie była impulsywna – poprzedziły ją rozmowy z kapitułą orderu oraz liczne, choć nieskuteczne, próby porozumienia kanałami dyplomatycznymi. Warszawa stoi na stanowisku, że kwestie tożsamościowe mają charakter fundamentalny i nie mogą być pomijane w imię bieżącej współpracy.
Ukraiński minister oddaje własne odznaczenie
Reakcja Kijowa na ruch polskiej głowy państwa była stanowcza i nadeszła niemal natychmiast. Szef ukraińskiej dyplomacji, Andrij Sybiha, zdecydował się na bezprecedensowy krok. W ramach sprzeciwu wobec działań Warszawy, zrezygnował z posiadanego przez siebie Krzyża Komandorskiego z gwiazdą Orderu „Za zasługi dla Polski”.
Ukraiński minister w swoich mediach społecznościowych nie krył rozczarowania, punktując argumenty strony polskiej:
- Działania Warszawy określił jako pochopne i nieuzasadnione merytorycznie.
- Zwrócił uwagę na dotychczasowy trud włożony w wyciszanie sporów historycznych.
- Podkreślił, że Kijów nie dążył do eskalacji tego konfliktu.
Co dalej z dialogiem historycznym?
Warto przypomnieć, że do formalnego odebrania orderu Zełenskiemu brakuje jeszcze kontrasygnaty szefa rządu. Niemniej jednak, sam fakt ogłoszenia takiej woli przez prezydenta Nawrockiego już teraz rzutuje na wzajemne zaufanie. Sybiha przypomniał, że w ostatnim czasie udało się poczynić postępy w drażliwych tematach, takich jak prace badawcze czy kwestie pochówków ofiar konfliktów.
„Ukraina zawsze stawiała na wzajemny szacunek, nawet w trudnych tematach historycznych” – zaznaczył szef ukraińskiego MSZ.
Obecna sytuacja stawia pod znakiem zapytania dalszą depolityzację wspólnej historii. Eksperci wskazują, że choć obrona prawdy historycznej jest obowiązkiem państwa, to forma i moment przeprowadzenia tak radykalnych ruchów dyplomatycznych mogą wpłynąć na stabilność strategicznego sojuszu w regionie.
