Relacje polsko-ukraińskie przechodzą obecnie przez wyjątkowo trudny okres, co znajduje odzwierciedlenie nie tylko w bieżącej polityce, ale i w sporach o pamięć historyczną. Symbolem tego napięcia stał się niedawny gest prezydenta Wołodymyra Zełenskiego, który odesłał pocztą Order Orła Białego do Warszawy. Była to reakcja na krytykę ze strony prezesa IPN, Karola Nawrockiego, po nadaniu jednej z ukraińskich jednostek wojskowych miana „Bohaterów UPA”.
Właśnie w tej napiętej atmosferze Instytut Pamięci Narodowej ogłosił start specjalnego projektu edukacyjnego. Ma on przybliżyć odbiorcom mechanizmy, które doprowadziły do tragicznych wydarzeń na Kresach Wschodnich podczas II wojny światowej.
Harmonogram i dostępność materiałów
Nowa produkcja będzie emitowana za pośrednictwem kanałów społecznościowych IPN. Twórcy zaplanowali regularne publikacje, aby systematycznie budować świadomość historyczną widzów. Pierwszy odcinek zadebiutuje już w najbliższą środę.
- 26 czerwca: premiera drugiego odcinka serii,
- Środy i piątki: stałe dni emisji kolejnych części,
- 9 lipca: zakończenie cyklu edukacyjnego.
Od teorii do masowych zbrodni
Głównym celem serii jest pokazanie, jak radykalne idee przekształciły się w krwawą rzeczywistość. Opowieść zaczyna się od postaci Dmytro Doncowa, głównego architekta ukraińskiego nacjonalizmu integralnego. To jego manifest z 1926 roku stworzył podwaliny pod wykluczającą ideologię, która przedkładała interes narodu nad uniwersalne zasady moralne czy religijne.
„Budowana przez Doncowa ideologia uzasadniała ideę stworzenia jednoetnicznego państwa. Wzorując się na bliźniaczych ideologiach niemieckiego nazizmu i włoskiego faszyzmu, Doncow wytyczył kierunek, którego zwieńczeniem były masowe zbrodnie”
IPN podkreśla, że ta nienawistna doktryna uderzała nie tylko w Polaków, ale również w tych Ukraińców, którzy nie zgadzali się na budowanie państwowości na fundamencie przemocy.
Bandera i ewolucja ruchu nacjonalistycznego
W kolejnych odsłonach cyklu ciężar narracji przeniesie się na postać Stepana Bandery. O ile Doncow był teoretykiem, o tyle Bandera stał się symbolem przejścia do czynnej walki i brutalnej praktyki politycznej. Program szczegółowo omówi ewolucję struktur nacjonalistycznych, które z organizacji konspiracyjnej przeobraziły się w formacje odpowiedzialne za ludobójstwo.
Wśród poruszanych tematów znajdą się również kwestie:
- zamachów terrorystycznych na przedstawicieli II Rzeczypospolitej,
- współpracy ukraińskich formacji z III Rzeszą,
- bezpośrednich okoliczności ludobójstwa na Wołyniu.
Inicjatywa IPN ma stanowić merytoryczną odpowiedź na współczesne próby rehabilitacji formacji odpowiedzialnych za czystki etniczne, co obecnie stanowi jedną z głównych kości niezgody w dialogu między Warszawą a Kijowem.
