Zagraniczne śluby jednopłciowe w polskich urzędach. Zasady i spór wokół zmian

Społeczeństwo w Polsce jest niemal równo podzielone w kwestii uznawania zagranicznych związków jednopłciowych, co wyraźnie pokazuje majowy sondaż CBOS z 2026 roku — po 45% badanych opowiada się „za” i „przeciw” (przy czym wdrożenie zmian popiera 52% kobiet oraz 36% mężczyzn). W takich realiach weszła w życie reforma procedur w Urzędach Stanu Cywilnego, eliminująca wymóg ubiegania się o osobiście wywalczone wyroki sądowe.

Trzy warianty dokumentów zamiast dotychczasowych szablonów

Osoby, które sformalizowały swój związek poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nie natrafią już na sztywne pola przeznaczone wyłącznie dla kobiety oraz mężczyzny. Zgodnie z rozporządzeniem, pod którym podpisali się wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski oraz szef MSWiA Marcin Kierwiński, wprowadzono modyfikacje we wzorach wydawanych zaświadczeń i odpisów.

Od teraz urzędnicy dysponują formularzami dostosowanymi do trzech osobnych zestawień partnerów:

• relacji kobiety i mężczyzny,
• związku dwóch kobiet,
• związku dwóch mężczyzn.

Nowe druki zawierają także wyraźne zaznaczenie, iż dany akt małżeństwa sporządzono poza terytorium Polski.

Sądowy fundament przełomowej decyzji

Praktyczny brak możliwości transkrypcji przełamała długa batalia prawna zainicjowana przez Jakuba Cupriaka-Trojana oraz Mateusza Trojana, którzy wzięli ślub w Berlinie w 2018 roku. Kluczowym momentem było skierowanie zapytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przez Naczelny Sąd Administracyjny w 2023 roku.

W listopadzie 2025 roku TSUE jednoznacznie orzekł, że państwa członkowskie mają bezwzględny obowiązek uznawania legalnie zawartych w innych krajach wspólnoty małżeństw osób tej samej płci. Następnie w marcu 2026 roku NSA uznał, że trudności techniczne rejestru nie zwalniają urzędów z realizacji wyroku, co doprowadziło do pierwszej w historii rejestracji takiego aktu w warszawskim USC w maju 2026 roku.

Odosobnione odmowy, głos Kościoła i kontrowersje wokół TK

Wdrożenie rozporządzenia po trzymiesięcznym okresie vacatio legis spotkało się z mocną ripostą środowisk konserwatywnych. Deklarację bojkotu nowych wytycznych złożył m.in. burmistrz Zakopanego Łukasz Filipowicz, zapowiadając odmowy i powołując się na polską Ustawę Zasadniczą. W sieci zaczęły się nawet pojawiać ogłoszenia o szkoleniach dla urzędników z procedur odmownych.

Sprzeciw wyrazili również przedstawiciele Kościoła katolickiego. Przewodniczący Rady ds. Rodziny Episkopatu, abp Wiesław Śmigiel, apelował o ochronę fundamentów państwa i poszanowanie konstytucyjnej definicji małżeństwa.

Na wniosek posłów opozycji reprezentowanych przez Marcina Warchoła z PiS sprawą zajął się Trybunał Konstytucyjny pod przewodnictwem Stanisława Piotrowicza, orzekając pod koniec lipca o zakresowej niekonstytucyjności przepisów. Rząd nie uznaje jednak tego rozstrzygnięcia — rzecznik rządu Adam Szłapka zaznaczył, że decyzja TK jest pozbawiona mocy wiążącej ze względu na wady prawne w funkcjonowaniu organu.