Relacje dyplomatyczne między Warszawą a Kijowem znalazły się w trudnym punkcie, a symbolem tego napięcia stało się najwyższe polskie odznaczenie państwowe. Choć od zapowiedzi wyciągnięcia konsekwencji wobec ukraińskiego przywódcy minęło już sporo czasu, konkretnych rozstrzygnięć wciąż brakuje. Sytuacja ta budzi coraz większy opór części polskiej sceny politycznej.
Krytyka za brak stanowczości
Sławomir Mentzen, reprezentujący Konfederację, publicznie wyraził swoje niezadowolenie z faktu, że zapowiedzi dotyczące odebrania Orderu Orła Białego Wołodymyrowi Zełenskiemu nie doczekały się realizacji. Według polityka, rzucanie deklaracji bez ich późniejszego egzekwowania negatywnie wpływa na powagę instytucji państwowych.
"Jeśli się zapowiedziało, że się odbierze jakiś order, to należy go odebrać. W przeciwnym razie stawia to w bardzo złym świetle polskie państwo" – napisał Mentzen w mediach społecznościowych.
Zdaniem lidera Konfederacji, zwlekanie z ostatecznym ruchem po tak mocnych sygnałach wysyłanych do opinii publicznej jest błędem wizerunkowym, który osłabia autorytet urzędu prezydenckiego.
Symbolika, która dzieli narody
Podłożem sporu jest decyzja strony ukraińskiej o nadaniu jednej z formacji wojskowych patronatu związanego z "Bohaterami UPA". W Polsce formacja ta kojarzona jest jednoznacznie z ludobójstwem na Wołyniu, gdzie w latach 40. XX wieku życie straciło około 100 tysięcy Polaków. Dla Warszawy promowanie takich tradycji jest krokiem niemożliwym do zaakceptowania.
Rzecznik prezydenta, Rafał Leśkiewicz, nie gryzł się w język, określając działania Kijowa mianem skandalicznych. Mimo że polska strona domaga się rewizji tej decyzji, dotychczasowe starania dyplomatyczne nie przyniosły przełomu. Brak reakcji ze strony ukraińskiej administracji jedynie podgrzewa atmosferę w kraju.
Order jako narzędzie polityczne i historyczne
Wołodymyr Zełenski otrzymał Order Orła Białego wiosną 2023 roku jako wyraz wsparcia w walce z rosyjskim najeźdźcą. Jednak polskie prawo przewiduje procedurę pozbawienia tego wyróżnienia, jeśli odznaczony dopuści się czynów sprawiających, że staje się go niegodny. Obecnie dyskusja ogniskuje się wokół pytania, czy wspieranie kultu formacji odpowiedzialnych za zbrodnie na Polakach wyczerpuje te znamiona.
Działania w cieniu dyplomacji
Mimo politycznej burzy na szczytach władzy, w terenie kontynuowane są prace o charakterze historycznym. Najważniejsze fakty dotyczące bieżących działań to:
- Prace w Hucie Pieniackiej: Specjaliści z IPN prowadzą tam wykopaliska mające na celu odnalezienie zbiorowych mogił ofiar z 1944 roku.
- Terminy: Zaplanowane działania archeologiczne mają potrwać do 19 czerwca.
- Współpraca: Mimo kryzysu wokół symboli, w tym konkretnym obszarze udaje się utrzymać kontakt z ukraińskimi partnerami.
Presja na prezydenta Karola Nawrockiego rośnie z każdym dniem. Choć oficjalne stanowisko mówi o podjęciu decyzji w "odpowiednim czasie", brak konkretów staje się paliwem dla politycznych oponentów i wyzwaniem dla polskiej dyplomacji historycznej.
