Relacje między Polską a Ukrainą mogą wkrótce stanąć przed poważnym wyzwaniem dyplomatycznym. Przyczyną napięć jest najnowsza inicjatywa ustawodawcza dotycząca sfery pamięci historycznej, która ma na celu usankcjonowanie listy najważniejszych bohaterów narodowych naszych sąsiadów.
Suwerenność historyczna według Wołodymyra Zełenskiego
Ukraiński prezydent skierował do Rady Najwyższej projekt powołania specjalnej instytucji – Panteonu Narodowego. W założeniu ma to być miejsce oddające hołd postaciom, które na przestrzeni wieków angażowały się w budowę ukraińskiej tożsamości i walkę o wolność. Podczas wystąpienia związanego z Dniem Konstytucji, Zełenski zadeklarował, że Ukraina będzie samodzielnie decydować o tym, kogo darzyć najwyższym szacunkiem.
Sygnał ten jest interpretowany jako chęć pełnego uniezależnienia polityki historycznej Kijowa od głosów płynących z zagranicy. Prezydent podkreślił, że nikt nie ma prawa narzucać Ukraińcom ich własnych wzorców patriotyzmu.
Kontrowersje wokół Stepana Bandery
Choć ostateczny skład osobowy Panteonu nie został jeszcze upubliczniony, w kuluarach mówi się o możliwym włączeniu do niego liderów OUN-UPA. Szczególne emocje budzi postać Stepana Bandery. Dla strony polskiej jego obecność w oficjalnym panteonie chwały byłaby przekroczeniem krytycznej granicy, biorąc pod uwagę odpowiedzialność tej formacji za ludobójstwo na Wołyniu.
„Nazwiska wszystkich bohaterów, którzy w różnych epokach i stuleciach walczyli o Ukrainę oraz inspirowali Ukrainę, zostaną zebrane i na zawsze zapisane w naszej historii” – zapowiedział prezydent Ukrainy.
Warszawa w trybie wyczekiwania
Polski rząd monitoruje sytuację, starając się zachować spokój i uniknąć oskarżeń o ingerencję w wewnętrzne sprawy sąsiada. Dyplomaci mają jednak świadomość, że zbliżająca się rocznica 11 lipca będzie momentem próby. Brak gestów łagodzących ze strony Kijowa może zmusić polskie władze do zajęcia twardszego stanowiska.
Kluczowe wyzwania dla obu państw:
- Utrzymanie strategicznej współpracy militarnej mimo różnic w ocenie przeszłości.
- Wypracowanie modelu dialogu, który uwzględni wrażliwość ofiar zbrodni wołyńskiej.
- Uniknięcie kryzysu wizerunkowego, który mógłby zostać wykorzystany przez rosyjską propagandę.
Obecnie obie stolice znajdują się w delikatnym punkcie. Ostateczny kształt ustawy o Panteonie Narodowym pokaże, czy Ukraina jest gotowa na kompromis z Polską, czy też postawi na bezkompromisową realizację własnej wizji historii, nawet za cenę ochłodzenia relacji z najbliższym sojusznikiem.
