Dochodzi do gwałtownego ochłodzenia stosunków między Polską a Ukrainą. Symbolem narastającego rozłamu stała się bezprecedensowa decyzja o pozbawieniu Wołodymyra Zełenskiego najważniejszego polskiego wyróżnienia państwowego.
Decyzja o odebraniu Orderu Orła Białego
Prezydent Karol Nawrocki podjął kroki mające na celu ochronę godności najwyższego odznaczenia w kraju. Po konsultacjach z Kapitułą, zdecydowano o wykreśleniu ukraińskiego przywódcy z grona kawalerów Orderu Orła Białego. Wyróżnienie to, wręczone jeszcze w 2023 roku przez Andrzeja Dudę, stało się przedmiotem sporu po kontrowersyjnych ruchach Kijowa związanych z polityką pamięci historycznej.
Bezpośrednim powodem odebrania orderu była zgoda Zełenskiego na uhonorowanie jednej z ukraińskich jednostek wojskowych mianem nawiązującym do formacji UPA. Jako wielki mistrz orderu, Karol Nawrocki uznał, że taki krok godzi w honor polskiego odznaczenia.
Kulisy sporu: UPA i wulgarne sformułowania
Zapalnikiem dla tak stanowczej reakcji Warszawy stały się doniesienia medialne dotyczące kulis nadawania imienia "Bohaterów UPA" wojskowym strukturom Ukrainy. Dziennikarka Arleta Bojke, opierając się na informacjach od byłego deputowanego Ihora Mosijczuka, ujawniła na antenie Kanału Zero rzekomą reakcję Zełenskiego na polskie obiekcje w tej sprawie.
Prezydent Ukrainy miał w sposób niezwykle lekceważący odnieść się do polskiej wrażliwości historycznej. Według przytaczanej relacji, na ostrzeżenia o możliwym pogorszeniu relacji z Warszawą, Wołodymyr Zełenski miał odpowiedzieć wulgarnym zwrotem wymierzonym bezpośrednio w Polskę i Polaków.
Masowe zrzekanie się polskich orderów
Działania polskiej strony wywołały natychmiastową reakcję łańcuchową w ukraińskich kręgach władzy. Wielu prominentnych polityków i urzędników zdecydowało się na gest solidarności ze swoim liderem, oddając otrzymane wcześniej polskie wyróżnienia.
Wśród osób, które zrezygnowały z odznaczeń, znaleźli się:
- Andrij Sybiha – szef dyplomacji Ukrainy,
- Kyryło Budanow – stojący na czele wywiadu wojskowego,
- Wasyl Bodnar – ambasador pełniący misję w Polsce.
Co więcej, na podobny krok zdecydowali się byli prezydenci Ukrainy. Leonid Kuczma, który otrzymał Order Orła Białego w 1997 roku, postanowił go zwrócić. Identyczne kroki podjęli Wiktor Juszczenko oraz Petro Poroszenko.
Trudne dziedzictwo historyczne
Obecna sytuacja pokazuje, jak głębokie są podziały dotyczące wspólnej przeszłości obu narodów. Choć Polska i Ukraina ściśle współpracują na wielu polach, postać Stepana Bandery i tradycje UPA pozostają punktem zapalnym. Tak otwarty konflikt dyplomatyczny na najwyższych szczeblach władzy stawia pod znakiem zapytania przyszłość dotychczasowego partnerstwa.
